Co jest najbardziej popularnym składnikiem tradycyjnych potraw na Krecie? MIĘSO! Właśnie tak! I choć jest to wyspa i to duża, większość potraw, które przygotowuje się w domach zawiera właśnie mięso – kozinę, jagnięcinę, wieprzowinę no i królika. Oczywiście kurczaki też są ale nie należą do tych najbardziej tradycyjnych mięs.

Zapytacie, dlaczego? Dlaczego nie owoce morza, które to otacza caluteńką wyspę? No cóż, choć istnieje i ta możliwość, i jest popularna szczególnie w nadmorskich wioskach, to jednak ze względu na górzyste ukształtowanie terenu i wiele wsi znajdujących się wgłębi wyspy, oddalonych od morza i na dość niemałych wysokościach, to właśnie mięso stało się podstawowym składnikiem wielu potraw.

Nie zmienia to jednak faktu, iż można na tej wspaniałej wyspie posmakować wielu innych ciekawych przysmaków również dla glikatzou, czyli wielbicieli słodkości!

kreta przysmaki3

Pierwszym najbardziej charakterystycznym daniem jest gamopilfo – jak wskazuje i nazwa popularne podczas ślubów (ghamos – ślub, pilafi – ryż gotowany w wywarze mięsnym). Zazwyczaj wywar pochodzi z takich mięs jak: kozina, jagnięcina czy kogut. Dodaje się także sok z cytryny i dość sporą ilość stakovoutiro, które powstaje z piany zebranej z powierzchni świeżego mleka koziego. Oczywiście nieodłącznym składnikiem są kawałki mięsa (często z kością) jagnięcego (bądź baraniny), rzadziej wołowiny, koziny czy ptactwa. Jako danie weselne zwykle serwowane gościom na głównym placu wioski, dziś dostępne w miejskich bądź wiejskich tawernach zwanych na Krecie Rakadiko (miejsca, w których można spróbować miejscowej raki i zjeść tradycyjne przekąski).

kreta przysmaki1
Kolejne i bardzo popularne Apaki to duszona wieprzowina w occie balsamicznym, w przyprawach (liść laurowy, rozmaryn, szałwia). W tradycji mięso wędzone jest w wędzarni w większym kawałku i dopiero później krojone w cieniutkie plastry. W tawernach często duszone jest właśnie na patelni.

kreta przysmaki4

Nie tylko Francja z nich słynie! Chochlii bourbouristi – czyli ślimaki w skorupkach! Smażone na patelni z dodatkiem mąki na oliwie z oliwek, z dodatkiem wina bądź octu winnego, z aromatem liści laurowych.

kreta przysmaki6
Dakos – czyli twardy (zasuszony) chlebek paximadi stanowiący przystawkę/sałatkę. Dość duży kawałek ususzonego chlebka paximadi nasącza się oliwą. Następnie nakłada się ser mizithra (czyli biały, niesłony twaróg z mleka koziego/owczego z dodatkiem lub bez mleka krowiego) choć czasami dostaniemy i z fetą, drobniutko pokrojony świeży pomidor, oregano, czarne suszone oliwki z pestką i czasami kapary. Nic nie może się równać z tym smakiem… Chrupiące dakos to flagowa przystawka na Krecie. Warto wiedzieć, że kreteńskie paximadia są eksportowane nie tylko w obrębie Grecji ale i poza jej granice. Produkt ten jest oferowany w różnych wariantach a w sklepach znajdziemy i całe mnóstwo. Najlepsze w smaku są te już z dodatkiem oliwy. Można też znaleźć pełnoziarniste, pszenne, z solą i bez itd.

Mmmm a może coś na słodko?
Oczywiście, że znajdzie się i to! Jak Kreta długa i szeroka mamy do wyboru wiele ciekawych słodkości! I nie, tym razem nie będę namawiać do baklawy czy Kadafi albo galaktoboureko… Tym razem przyjrzyjmy się innym propozycjom, bardziej kreteńskim aniżeli śródziemnomorskim!

Zacznijmy więc od najbardziej „dzikiego” regionu Krety – a mianowicie Sfakia! To kraina położona na południu prefektury miasta Chania, do którego dojazd jest dość utrudniony i większość transportu odbywa się łodziami bądź taxi boat! To miejsce bardzo kreteńskie, bardzo wyzwolone i „niedostępne”, ale czar tego miejsca sprawia, że odradzamy się na nowo. Oczywiście pomaga nam w tym niesamowita aura no i ważna część życia, czyli jedzenie!

Tak więc zacznijmy od Sfakiani pita – czyli słodkie ciasto „nakrapiane” słynnym miejscowym trunkiem – raki! Oprócz mąki, raki, oliwy dodaje się także biały niesłony ser mizithra albo lekko kwaśny ser pihtogalo Chanion (sztandarowy produkt właśnie prefektury miasta Chania). Razem połączone składniki smażone są na patelni i wyglądają jak cieniutkie placuszki. Zazwyczaj polewane miejscowym miodem tymiankowym!

kreta przysmaki7

Teraz czas na Lichnarakia (Kalitsounia)! Dwie nazwy, czasami to ten sam produkt a innym razem zupełnie inna forma! Najczęściej używana nazwa w Rethymno i Iraklio to lichnarakia, na zachód od Rethymno i Chania częściej mówi się kalitsunia! Ale co to właściwie jest?
To „kruche” i słodkie „babeczki” z serowym i słodkim nadzieniem (mizithra bądź malaka – ser delikatny, tworzony w mieście Chania od sł. malakos – miękki i nie mający związku z powszechnie używanym przekleństwem!) wzbogacone są o tymiankowy miód i posypane cynamonem, pięknie pachną tuż po upieczeniu i co najważniejsze możliwe są do kupienia tylko na Krecie! Można je spotkać w innych częściach Grecji ale tylko w cukierniach należących do Kreteńczyków!

kreta przysmaki5

I wreszcie kaltsounia anthotyrou me dyosmo – czyli małe chrupiące (smażone) pierożki z serem anthotyro i diosmo (rodzaj mięty). Ciasto składa się z mąki, jogurtu, jajek, odrobiny raki, oliwy z oliwek, odrobiny soli i czasami posypywane są białym sezamem. Smażone na patelni stają się kruche i serwowane są zazwyczaj z miejscowym miodem. Ich słodko – miętowy smak orzeźwia w upalne dni i pozostawia przyjemną świeżość na podniebieniu!

kreta przysmaki2

Wiele pyszności można dostrzec w miejscowych cukierniach, a pięknych zapach kusi do „próby grzechu” nawet w niedziele! Większość cukierni jest otwarta codziennie, gdyż nigdy nie wiadomo kto tym razem może świętować!

Tekst: Karolina Swat