W Odzie XXX pisał Horacy w następujący sposób:

„Exegi monumentum aere perennius
Stawiłem sobie pomnik trwalszy niż ze spiży,
Od królewskich piramid sięgający wyżej (…)”

Słowa te bez wątpienia znane są wielu z nas. Często analizowane na lekcjach języka polskiego i cytowane przez wielu poetów późniejszych wieków. Interpretacja tych słów jest jednoznaczna i wskazuje na ponadczasowość twórczości autora. Horacy chciał w ten sposób zaakcentować, iż żadne dobra materialne oraz fizyczne pomniki budowane na cześć władców nie są tak transparentne i długowieczne jak indywidualna twórczość autora.

W obrębie twórczości każdego kraju możemy mówić o autorze, którzy swoją twórczością zawładnął sercami i umysłami wielu ludzi i stał się nośnikiem kultury na całym kontynencie a nawet na świecie. Grecja także posiada autora, który podobnie jak Horacy (rzymski poeta, określany mianem największego łacińskiego liryka i mistrza satyry) rozsławił ją na wiele krajów. Bez wątpienia każdy zapytany o najbardziej znanego poetę greckiego pochodzenia odpowiada: Konstandinos Petru Kawafis (gr. Κωνσταντίνος Πέτρου Καβάφης)

Autor ten urodził się 29 kwietnia ur. 29 kwietnia 1863 a zmarł 29 kwietnia 1933. W dzisiejszym dniu zatem wspominamy jego twórczość i zasługi, które poczynił dla narodu greckiego i dla wszystkich miłośników literatury. W jego twórczości zauważamy silne tendencje wpływu starożytnej literatury i sztuki. Zygmunt Kubiak, znany polski pisarz i propagator kultury antycznej, we wstępie do Wierszy zebranych Konstandinosa Kawafisa wskazywał, iż Kawafis był jednym z najwybitniejszych poetów greckich w XX wieku.

Wiersze autora cechuje tematyka osobista oraz tendencje hellenistyczne. Był on także prekursorem nowego typu liryki na rzecz którego zrezygnował z twórczości przepełnionej trymami, rytmami, metaforami i stylistycznymi ornamentami. Należy w tym miejscu podkreślić, iż autor był wobec siebie bardzo surowy i często modyfikował swoją twórczość. Chciał w ten sposób osiągnąć dzieła perfekcyjne. Ostatecznie pozostawił po sobie 200 wierszy. Za życia nie wydał ani jednej książki i był prawie nieznany jako literat.

Jednym z najpopularniejszych dział autora jest utwór zatytułowany : „Itaka”. Jego treść brzmi następująco:

„Jeżeli do Itaki wybierasz się w podróż,
niech będzie to podróż długa,
pełna przygód i nauk.
Lestrygonów, Cyklopów, gniewnego Posejdona
nie musisz się obawiać.
Jeżeli będziesz myślą szybował wysoko,
a umysł twój i ciało będą ciągle zdolne
do wzruszeń nieprzeciętnych,
nikt z nich ci nie zagrozi.
Jeśli nie masz ich w sobie i sam ich nie wskrzesisz,
Lestrygonów, Cyklopów, gniewnego Posejdona
nie spotkasz na swej drodze.

Niech będzie to podróż długa.
Obyś o letnim brzasku
– urzeczony, szczęśliwy –
wiele razy zawijał do nieznanych portów;
i bywał u Fenicjan w ich handlowych stacjach
i kupował tam od nich drogocenne rzeczy:
perły, koral i bursztyn, i drewno z hebanu,
i wszelkiego rodzaju pachnące olejki,
podniecające pachnidła, ile tylko zechcesz;
i odwiedził niejedno z wielu miast egipskich
i uczył się tam od tych, co posiedli wiedzę.

Bylebyś nie zapomniał nigdy o Itace,
o twoim przeznaczeniu – masz do niej dopłynąć.
Lecz nie śpiesz się w podróży.
Niech trwa długo – latami.
Lepiej byś był już stary, gdy dotrzesz do wyspy,
i na tyle zasobny w dobra tego świata,
by już nie oczekiwać od Itaki bogactw.

Itaka dała ci upajającą podróż.
Nie wyruszyłbyś w drogę, gdyby jej nie było.
Cóż więcej miałaby dać?

I gdyby była biedna, nie oszukała cię.
Zdobyłeś przez nią mądrość i ogrom doświadczeń,
a wraz z nimi świadomość, co znaczy – Itaka”

Słowa autora zawarte w ponadczasowym utworze cytowanym powyżej odnoszą się do każdego z nas. Każdy człowiek bowiem posiada własna Itakę, której pragnie, która jest spełnieniem jego marzeń i która jest odległa. Współczesna rzeczywistość, pełna permanentnych zmian i transformacji często powoduje, że nasze upragnione miejsce albo nie zostało przez nas jeszcze odnalezione albo nie mamy możliwości stałego w nim przebywania. Należy jednaj pamiętać, jak pisał K. Kawafis: „Bylebyś nie zapomniał nigdy o Itace, o twoim przeznaczeniu – masz do niej dopłynąć”. Na gruncie różnorodnych interpretacji Itaka postrzegana jest w różnorodny sposób. Dla niektórych jest zwieńczeniem życia, a podróż do niej stanowią nasze ludzkie losy na Ziemi. Dla innych to oczekiwanie na znalezienie swojego raju na ziemi.

Dziś, 29.04.2020 zapraszam Cię, Drogi Czytelniku, do refleksji nad wybranym dziełem tego greckiego poety, który skradł serca milionom, w tym także moje.

Emilia Wieczorek

Źródło: Konstandinos Kawafis, Itaka, [w:] tegoż, Jeżeli do Itaki wybierasz się w podróż…, tłum. Antoni Libera, wybór Antoni Libera, Kraków 2011.